Zeynep Gürler

Zeynep Gürler (d. 1988, Ankara) sanatçı ve akademisyendir; Düzce’de yaşamakta ve çalışmaktadır. Pratiği; ekoloji, hafıza ve mekân arasındaki ilişkileri, insan ve insan dışı varlıklarla kurulan çok türlü bir bakış açısıyla araştırmaktadır. Sanatsal üretimini akademik araştırma ve öğretim pratikleriyle birlikte sürdürmektedir. Fotoğraf, video, yerleştirme ve çizim temelli çalışmalar ile uzun süreli saha araştırmalarını bir araya getiren sanatçı, coğrafyaların zamansal ve duygulanımsal katmanlarını görünür kılmaya odaklanır. Son yıllarda özellikle Efteni Gölü çevresinde yürüttüğü çalışmalar, ekolojinin hafızayla kurduğu ilişkiyi inceleyen süreç temelli araştırmalara dönüştürmektedir. 2010 yılında Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü’nden lisans eğitimini tamamlayan Gürler, 2013’te aynı üniversitede yüksek lisansını, 2021’de ise sanatta yeterlik eğitimini tamamlamıştır.

Fotoğraf: Serhat Şatır

Tortu

Tortu, sanatçının 2023 yılında geliştirmeye başladığı Orada adlı araştırma temelli projesinin ikinci ayağını oluştur. Düzce şehrinin üzerine kurulduğu Efteni Gölü havzasını merkezine alan proje, gölü mekânsal ve duyusal bir hafıza taşıyıcısı olarak ele alır. Gölü çevreleyen sulak alanlarda sürdürülen yürüyüşler sırasında tekrar eden imgeler; fotoğraf, video ve çizim aracılığıyla doğa, insan ve insan-dışı varlıklar arasındaki ilişkileri yeniden düşünmenin bir yoluna dönüşür. Bu araştırmaya, yürüyüşlerin ritimlerinden beslenen, havzayı kapsayan bir dokuma pratiği de eşlik eder. SAHA Studio alanına yayılan bir yerleştirme olarak biçimlenen proje, farklı mecralarla Efteni Gölü’nün çok katmanlı hafızasını görünür kılmayı amaçlar.

Suyun hem yerin yüzeyinde hem de altındaki hareketlerini izleyen proje, kolektif hafızada dağınık halde bulunan izleri bir araya toplamaya çalışır. Yaklaşık üç bin yıllık bir yerleşim geçmişine sahip bu havza, arkeolojik kalıntılardan yerel anlatılara, hayvan izlerinden değişen su rejimlerine uzanarak ortak yaşam alanlarının izini sürer. Böylece unutulan, görmezden gelinen ya da fark edilmeyen karşılaşmaları görünür kılmayı, hafızanın coğrafyaya, suya ve diğer canlılara da nasıl yayıldığını araştırır. 

Bu iz sürme pratiği, zamanla sanatçıyı gölün maddesel yapısına yöneltir. Gölün giderek küçülen sınırlarında oluşan bataklık yüzeyi, farklı zamanların ve yaşam biçimlerinin üst üste biriktiği bir kayıt alanı olarak belirir. Suyun taşıdığı organik ve inorganik maddeler nasıl çökerek yeni katmanlar oluşturuyorsa, göl çevresinde biriken anlatılar, kayıplar ve karşılaşmalar da benzer biçimde tortulaşır. Bu nedenle proje, bataklığı geçmişin izlerini saklayan, dönüştüren, yeniden görünür kılan canlı bir hafıza alanı olarak ele alır. Fotoğraf, video, çizim ve dokuma aracılığıyla geliştirilen proje, insan ve insan-dışı varlıkların birlikte şekillendirdiği bu katmanlı yapıyı takip ederek, hafızanın coğrafya içinde nasıl biriktiğini ve dolaşıma girdiğini araştırır.

Projede yer alan videolar, doğrusal bir anlatı kurmak yerine, bataklığın maddeselliğiyle çalışan bir hafıza biçimini araştırmayı amaçlar. Birden çok ekrana yayılan görüntülerde suyun hareketi, sisin yoğunluğu, çamurun ağırlığı ve yüzeyde beliren dönüşümler bir araya gelir. Böylece göl, zamanın yalnızca aktığı değil; çöktüğü, biriktiği ve katmanlaştığı bir alan olarak görünür olur. Videolara, yürüyüşler sırasında kaydedilen bitki, hayvan ve su sesleri eşlik eder. Yerleştirmenin bir parçasını Orada projesinin başlangıcından bu yana çekilen fotoğraflardan bir seçki oluşturur. Bu seçki, doğal süreçlerden çok insan eliyle dönüşen gölün hem ekolojik hem de toplumsal kırılganlığını görünür kılmayı amaçlar. Yalnızca fiziksel bir çökelti olmayan tortu, bastırılan, görmezden gelinen ve kimi zaman da şiddetle yüzeye çıkan bir hatırlatma biçimi olarak mürekkep ve çizim çalışmalarında yerini bulur. Efteni Gölü, insan-dışı ritimleri ve yerel anlatılarla birlikte hem kaybolmuş hem de bastırılmış izleri dokuma pratiğiyle eşleşir.

Tortu, bu karşılaşmalar arasında bekleyen, dinleyen ve eşlik eden bir hatırlama biçimi olarak sürmektedir.